Flightmet
Havalimanlarında yürütülen meteoroloji hizmetleri, sivil havacılığın emniyetli şekilde sürdürülebilmesi açısından kesintisiz veri üretimi gerektiren kritik kamu hizmetleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle meteoroloji birimleri, klasik mesai saatlerine dayalı bir çalışma düzeni yerine, 7/24 çalışma esasına göre görev yapmaktadır.
Yazıda, meteoroloji biriminin kesintisiz olarak yerine getirdiği bu görevleri hangi çalışma sistemi içerisinde sağladığı ele alınmıştır.
Havalimanlarında Uygulanan Vardiya Sistemi
Havalimanı meteoroloji birimlerinde yaygın olarak uygulanan çalışma düzeni şu şekildedir:
- 12 saat gündüz vardiyası sonrasında 24 saat dinlenme
- 12 saat gece vardiyası ardından 48 saat dinlenme, şeklindedir. (Bu sistemde 7/24 kesintisiz hizmetin devam edebilmesi için 4 farklı ekip gerekmektedir.)
Bu düzen; hafta sonu, resmî tatil, bayram veya yılbaşı ayrımı olmaksızın, yıl boyunca kesintisiz şekilde devam eder. Meteorolojik veri üretiminin sürekliliği zorunlu olduğundan, hizmet herhangi bir koşulda durdurulamaz.
Pandemi süreci bu durumun en somut örneklerinden biridir. Uçuş sayılarının ciddi şekilde azaldığı, hatta bazı havalimanlarında uçuşların tamamen durduğu dönemlerde dahi, meteoroloji birimleri havalimanlarında 7 gün 24 saat esasına göre görev yapmaya devam etmiştir. Uçuşun gerçekleşmediği havalimanlarında pek çok birimde fiilî çalışma ve göreve çağrı uygulamaları durdurulmuşken, tüm havalimanlarındaki meteoroloji çalışanları kesintisiz şekilde görevlerini sürdürmüştür. Çünkü meteorolojik gözlem ve raporlama, yalnızca mevcut uçuşlar için değil; hava sahasının güvenli şekilde açık tutulabilmesi ve uçuşların yeniden başlayacağı ana hazırlıklı olunması için zorunlu bir hizmettir.
Çalışma Sürelerinin Sayısal Karşılığı
Bu noktada, havalimanlarında görev yapan meteoroloji çalışanları ile 08.00–17.00 mesai düzenine tabi kamu personelinin fiilî çalışma sürelerini karşılaştırmak, tabloyu daha net ortaya koyacaktır.
Havalimanı Meteoroloji Çalışanı – 08.00–17.00 Çalışan Kamu Personeli Karşılaştırması
| Kriter | Havalimanı Meteoroloji Çalışanı | 08.00–17.00 Çalışan Kamu Personeli |
|---|---|---|
| Çalışma Sistemi | 12/24 – 12/48 vardiya | Haftada 5 gün |
| Mesai Süresi | 12 saat | 8 saat |
| Gece Çalışması | Her 4 günlük periyotta 1, sürekli | Yok |
| Hafta Sonu | Denk gelen günlerde çalışma var | İzin |
| Tüm Resmî Tatiller* | Denk gelen günlerde çalışma var | İzin |
| Yıllık Fiilî Çalışma Saati | ≈ (365 gün/4)*24sa ≈ 2.190 saat | ≈ 52,14 hafta*40sa ≈ 2085sa **(Resmi çalışma ≈ 1.960 saat) |
| 8 Saatlik Mesai Gün Karşılığı | ≈ 274 gün | ≈ 245 gün |
| 8 Saatlik Mesai Yıllık Gün Farkı | Yılda 29 gün fazla çalışma. | — |
* Tüm resmî tatiller: Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Yılbaşı, 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos, vs.
**(08.00–17.00 çalışan memur için verilen süre, resmî tatiller düşülerek hesaplanmıştır.)
Sonuç:
Havalimanı meteoroloji çalışanı, yıllık bazda yaklaşık 230 saat, yani yaklaşık 29 iş günü daha fazla fiilî çalışma yapmaktadır.
“Dinlenme Günü” Algısı ve Biyolojik Gerçeklik
Vardiya sistemi, dışarıdan bakıldığında “iki gün boşluk” varmış gibi algılanabilmektedir. Ancak özellikle gece vardiyası sonrası ilk gün, aslında fiilen bir izin günü olarak değerlendirilmemelidir. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Yorgunluk Risk Yönetimi düzenlemelerinde de belirtildiği üzere:
Gece çalışması,
- sirkadiyen ritmin bozulmasına sebep olmakta,
insan sağlığı açısından ciddi bir risk olarak kabul edilmektedir.
Bu nedenle gece vardiyasına müteakip gelen izin, sosyal bir izin değil; vücudun biyolojik dengeyi yeniden kurabilmesi için zorunlu bir toparlanma süresidir. Başka bir ifadeyle, bu süre fazladan bir izin hakkı değil, işin doğasından kaynaklanan bir gerekliliktir.
Uzun yıllar boyunca bu düzende çalışmanın; ileri yaşlarda kalp-damar hastalıkları, uyku bozuklukları ve metabolik sorunlar gibi sağlık risklerini artırabildiği, bilimsel çalışmalarda da sıkça vurgulanmaktadır.
Aynı Vardiya, Farklı Kurumsal Karşılıklar
Sivil havacılık mevzuatı kapsamında; havalimanlarında meteoroloji dışında da, benzer vardiya düzeniyle çalışan bazı seyrüsefer hizmet birimleri bulunmaktadır. Bu birimler idari olarak DHMİ bünyesinde görev yapmakta ve aynı 12-24,12-48 saatlik vardiya sistemiyle yada 12-24,12-72 saatlik vardiya sistemiyle çalışmaktadır.
Bu personel grupları;
- vardiya kaynaklı fazla çalışma süreleri için fazla mesai ücreti alabilmekte,
- bu ödemeler klasik memur fazla mesaisinden farklı olarak, yaklaşık dört kat katsayıyla hesaplanabilmekte,
- ayrıca havacılık tazminatı ve performans primi gibi ek mali haklardan yararlanabilmektedir.
Meteoroloji personeli ise;
- benzer vardiya düzeninde DHMİ seyrüsefer birimleri fazla mesai ücretleri almaktayken,
- 8-17 çalışma sistemine kıyasla daha fazla çalışma süresine rağmen, fazla mesai ücreti almamakta,
- havacılık tazminatından sınırlı (denklerine oranla 30da1) olarak pay almakta ve performans priminden ise hiç yararlandırılmamaktadır. (Toplamda 50 katlık fark!)
Bu durum, bireysel ya da kurumsal bir tercihten ziyade, düzeltilmesi gereken mevzuat kaynaklı yapısal bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır.
Sonuç ve Değerlendirme
Havalimanlarında görev yapan meteoroloji çalışanlarının fiilî çalışma gerçekliği açıkça ortaya konmaktadır.
Meteoroloji hizmetleri;
- resmî tatillerde,
- hafta sonlarında,
- olağanüstü kriz dönemlerinde
kesintisiz olarak devam eden kritik bir teknik hizmettir.
Nesnel veriler ışığında; çalışma süreleri, biyolojik etkiler ve ücretlendirme sistemleri birlikte değerlendirildiğinde, havalimanlarındaki meteorolojik hizmetin ne denli özverili olarak yerine getirildiği ortadadır.
Bazı mecralarda ifade edilen “zaten az çalışıyorlar” gibi yanlış söylemlerin gerçeklerle bağdaşmadığı açıkça ortaya konmuş olup, bu söylemlerin; görevlerini büyük bir sorumlulukla icra eden personellerde derin hayal kırıklıkları yaşattığı bilinmelidir.
