Flightmet
Avrupa hava sahası 2023 yazında türbülansa girdi; sadece gökyüzünde değil, yerde de. Gecikmelerin %60’ı doğrudan meteorolojik koşullardan kaynaklandı. Oysa hava koşullarının yalnızca “kaçınılmaz doğal olaylar” olmadığını; doğru yönetildiğinde önlenebilir kapasite krizlerine dönüşmeyeceğini Eurocontrol bu yaz ispatlamak istiyor.
Eurocontrol Network Operations Başkanı Steven Moore ve NOC Başkanı Yolanda Portigo’nun yakın tarihli açıklamaları, hava durumu yönetiminde Avrupa için devrim niteliğinde bir stratejik dönüşümün başladığını gösteriyor. Artık hava durumu, yalnızca bir tahmin değil; doğrudan operasyonel karar alma süreçlerinin merkezinde.
Taktik Değil, Stratejik Meteoroloji: Yeni Model Ne Getiriyor?
Avrupa hava sahası, Amerika Birleşik Devletleri’nde sivil havacılığı merkezi bir yapıda yöneten Federal Aviation Administration (FAA) sisteminden oldukça farklı bir karaktere sahiptir. 42 ülke, sayısız Air Navigation Service Provider (ANSP) yani “Hava Seyrüsefer Hizmet Sağlayıcısı” ve birbirinden bağımsız meteorolojik veri kaynaklarıyla şekillenen bu çok aktörlü yapı, operasyonel bütünlüğü zorlaştırmaktadır. Bu çeşitlilik, yalnızca gecikmeleri öngörmeyi değil, aynı zamanda önleyici kapasite planlamasının etkin şekilde yürütülmesini de güçleştirmektedir.
İşte bu nedenle Eurocontrol, 2024 yazında şu 3 temel soruna çözüm üretmeye başladı:
- Yetersiz Zamanlama ve Detay:
Avrupa genelinde kullanılan hava durumu tahminleri yalnızca günde iki kez yayımlanıyor ve yeterince ayrıntılı değil. Yeni modelle birlikte 6 meteoroloji uzmanı doğrudan NOC’a entegre edilerek, gerçek zamanlı, bölgesel ve yüksek çözünürlüklü analizlerle karar alma süreci destekleniyor. - Yetki Eksikliği:
Geçmişte, hava koşulları nedeniyle önerilen uçuş senaryoları paydaşlar tarafından sıkça reddediliyordu. Şimdi ise önceden mutabakata varılmış operasyonel senaryolar (playbook) sayesinde, belirli tetikleyiciler oluştuğunda NOC doğrudan uygulamaya geçebiliyor. - Geç Karar Alma:
Önceki yıllarda kararlar, operasyon günü sabahı alınıyordu — bu da ağ içinde dengesizlik yaratıyordu. Artık karar süreci, bir gün önceden başlıyor; meteoroloji uzmanları tahminleri analiz ediyor, kapasite sorunları belirleniyor ve gecikme senaryoları hazırlanıyor.
Uygulanan 2 Ana Araç: Planlı Esneklik
Yeni yaklaşım, iki temel operatif araca dayanıyor:
- Senaryo Bazlı Rotalama: Hava olaylarının yaşanması beklenen bölgeler için alternatif güzergahlar tanımlanıyor. Bu sayede trafik, beklenmedik yönlendirmelerle başka bölgeleri kilitlemek yerine, önceden planlı şekilde dağıtılıyor.
- RAT Gevşetmeleri: Yaz döneminde uygulanan Route Availability Time (RAT) kısıtlamaları, hava koşullarına göre dinamik şekilde gevşetilerek havayollarına planlama esnekliği kazandırılıyor.
Meteorolojik Veri: Artık Bir Karar Destek Aracı
Artık MET hizmetleri sadece “dışsal veri” değil; karar verici birimler içinde yaşayan, nefes alan bir sistemin parçası. Yolanda Portigo’nun ifadesiyle, amaç sadece gecikmeyi azaltmak değil; ağ genelinde güvenlik ve dengeyi korumak.
Örneğin 29 Haziran 2023’te, Çekya hava sahasındaki yoğun konvektif hava nedeniyle trafik başka bir bölgeye kaydı ve Viyana FIR’ında öngörülmeyen 28 fazla uçuş oluştu. Yeni sistem, bu tür “ani yönelmelere” karşı ağ genelinde denge kurmayı hedefliyor.
Gelecek: Yapay Zeka ile Gecikme Simülasyonları
Eurocontrol, kapasite kısıtlarının ve gecikmelerin tahminine yönelik yapay zeka tabanlı sistemleri şimdiden devreye aldı. Henüz operasyonel seviyede değil; ancak sistem, hava olaylarına göre gecikme tahminleri yapabiliyor. Önümüzdeki yıllarda bu araçlar, dinamik trafik akış yönetiminin temel unsurlarından biri olacak.
Son Söz: Hava Durumu, Artık Yalnızca Bir Değişken Değil
Eurocontrol’ün 2024 yazında uygulamaya başladığı bu yeni yaklaşım, Avrupa hava sahasında meteorolojik olayların yönetimini kökten değiştiriyor. Hava durumu artık kaçınılmaz bir kader değil; veriye dayalı, önceden planlanabilen bir unsur.
İlk kez uygulanan bu süreç, gelecekteki daha gelişmiş, AI destekli sistemlerin öncüsü olabilir. Ancak en önemli mesaj şu: güvenli, dengeli ve gecikmesiz bir hava sahası için meteoroloji artık oyunun tam merkezinde.
Euro Control Network Operations Başkanı Steven Moore ve Network Manager Operations Center (NOC) Başkanı Yolanda Portigo’ nun yakın zamanda gerçekleştirdiği bu kapsamlı sohbeti, aşağıda görebilirsiniz.
