MGM Eurocontrol Gelirlerini Katlayabilir

“MGM” Uçuş Güvenliğinin Asli Sorumlularından

Havacılık sektöründeki operasyonların güvenle gerçekleşebilmesi için meteorolojik hizmetler hayati önem taşımaktadır. Ülkemizde bu hizmetler, Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) tarafından yürütülmektedir. Ancak MGM, Avrupa’daki eşdeğer meteoroloji servislerine kıyasla Eurocontrol gelirlerinden çok daha düşük bir pay almakta ve bu durum yıllar içinde kronik bir sorun haline gelmektedir.

Durum Tespiti: Türkiye ve Avrupa Arasında Uçurum Var

🔍 Verilerle Gerçekler:

Avrupa’da meteoroloji birimlerinin Eurocontrol gelirlerinden aldığı ortalama pay %7 civarındadır (Bazı ülkelerde %10’a kadar çıkabilmekte ve bu oran Eurocontrol tarafından kabul edilebilir üst sınır olarak görülmektedir).
Türkiye’de bu oran yaklaşık %3 civarına düşmüş, hatta bazı yıllarda daha da azalmıştır.

🔎 Fransa Örneği:

2020 yılında Eurocontrol, Fransa’ya toplam 1.382.371.000 € ödeme yapmış, bu tutarın %5,4’ü, yani yaklaşık 74,65 milyon €‘su, Météo-France’ye (Fransa meteoroloji kurumuna) aktarılmıştır.

2024 yılında ise sivil havacılık operasyonlarından doğan maliyetler için Fransa’ya 1.410.874.000 € aktarılmıştır. Geçen 4 yılda Aktarılan miktarda %2’lik bir artış olduğundan oranlarda pek bir değişme yaşanmadığı varsayımıyla, Météo-France’a ayrılan miktar 2024 yılı için yaklaşık 77,6 milyon € civarında olduğu kabul edilebilir.

Türkiye’de ise 2024 yılında DHMİ tarafından MGM’ye aktarılan miktar sadece 23 milyon € (yaklaşık 835 milyon TL) idi. Bu miktar, Fransa’nın kendi meteoroloji otoritesine aktardığının 1/3’ünden daha az bir noktadadır.

Maliyet Hesaplaması: WMO No. 904’e Göre Geri Kazanılabilir Maliyet Kalemleri

a) Personel Giderleri: Maaş, SGK primi, fazla mesai
b) Ekipman ve Teknoloji: Gözlem cihazları, sunucular, yazılımlar
c) İdari ve Tesis Giderleri: Elektrik, kira, internet, temizlik
d) Eğitim ve Kalite: ICAO/WMO standartları, eğitimler
e) Ar-Ge ve Uluslararası Katılım: ICAO, EUMETNET, WMO katkı payları
f) Amortisman: Radarlar, otomatik gözlem sistemleri vb.

Şu anda Meteoroloji Genel Müdürlüğü’ne (MGM) aktarılan Eurocontrol gelirlerinin yalnızca yaklaşık üçte birinin personel maaşlarının faturalandırılmasından kaynaklandığı, kalan kısmın ise sivil havacılığa sunulan diğer meteorolojik hizmet kalemlerine atfedildiği değerlendirilmektedir.

Oysa olması gereken yapı, pek çok Avrupa ülkesinde olduğu gibi, bu gelirlerin ağırlıklı olarak sivil havacılık meteoroloji hizmeti sunan personelin maliyetlerinden oluşmasıdır. Nitekim Avrupa’daki uygulamalara bakıldığında, meteoroloji birimlerine aktarılan Eurocontrol gelirlerinin yaklaşık %60–70’inin doğrudan personel giderlerinden kaynaklandığı görülmektedir.

Türkiye’de ise durum tersinedir. Sivil havacılık hizmeti sunan meteoroloji personeli; maaş, performans primi ve havacılık tazminatı gibi toplam gelir kalemleri açısından diğer (DHMİ ve SHGM) hava seyrüsefer hizmet sağlayıcı (ANSP) personeline kıyasla ciddi şekilde düşük ücret (toplam gelirde 2-3 kat fark) almaktadır. Bu nedenle, Eurocontrol kapsamında faturalandırılabilen personel giderleri toplam gelirin yalnızca üçte biri düzeyinde kalmaktadır.

Somut bir örnekle ifade etmek gerekirse:
2024 yılındaki toplam yaklaşık 23 milyon Euro seviyesindeki mevcut gelirin yalnızca 7–8 milyon Euro’luk kısmı personel maaşlarından, yaklaşık 15 milyon Euro’luk kısmı ise personel dışı meteorolojik hizmet giderlerinden oluşmaktadır.

Ancak Avrupa’daki gibi bir yapıya geçilerek personel giderlerinin toplam içindeki payının üçte iki seviyesine çıkarılması hedeflenirse, mevcut diğer giderlerin (yaklaşık 15 milyon Euro) sabit kaldığı varsayımıyla, personel maliyetlerinin yaklaşık 30 milyon Euro seviyesine yükseltilmesi gerekecektir.

Bu durumda toplam Eurocontrol gelirinin yaklaşık 45 milyon Euro seviyesine çıkması mümkün olacaktır.

Buna ek olarak, yapısal reformlar, maliyet kalemlerinin yeniden sınıflandırılması ve faturalandırılabilir hizmetlerin genişletilmesi gibi adımlar atılması halinde, bu rakamların daha da yukarı taşınması potansiyeli bulunmaktadır.

Potansiyel Yüksek, Gerekli Adımlar Belli

Eurocontrol üyesi ülkelerin sivil havacılığa sunduğu hizmetler incelendiğinde, Türkiye’nin Fransa ile büyük ölçüde eşdeğer seviyede hizmet ürettiği görülmektedir. Ancak, Eurocontrol kapsamında Météo-France’a aktarılan gelirle karşılaştırıldığında, Türkiye’nin meteoroloji otoritesinin elde ettiği gelir yani Meteoroloji Genel Müdürlüğü bünyesindeki personel giderleri, Eurocontrol gelirleri içindeki payının Avrupa’daki uygulamalarda olduğu gibi yaklaşık %60–70 seviyesine çıkarılması durumunda dahi, Fransaya kıyasla yaklaşık 32 milyon Euro daha düşük kalacaktır.

Bu durum, ülkemiz açısından önemli bir gelir kaybına işaret etmektedir.

Öte yandan, Türkiye’de sivil havacılığa hizmet veren diğer kurumlar olan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi bünyesindeki personel maaşları incelendiğinde, meteoroloji personeli ile aralarında ciddi bir gelir uçurumu olduğu görülmektedir. Özellikle havacılık tazminatlarında yer yer 50 kata varan farklar oluşması, meteoroloji personelinin toplam gelirinin diğer ANSP çalışanlarına kıyasla neden 2–3 kat daha düşük kaldığını açıkça ortaya koymaktadır.

Bu tablo, sorunun temelinde personel maliyetlerinin düşük tutulmasının yattığını net biçimde göstermektedir.

World Meteorological Organization tarafından yayımlanan 904 numaralı “Havacılık Meteoroloji Hizmetleri Maliyet Geri Kazanımı Rehberi” doğrultusunda yapılacak düzenlemeler, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’ne sivil havacılık faaliyetlerinden doğan hak ettiği finansal katkının sağlanmasına imkân verecektir.

Atılması Gereken Adımlar

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün maliyet analizlerini; personel maaşları başta olmak üzere tüm gider kalemlerini kapsayacak şekilde yeniden yapılandırması,
Devlet Hava Meydanları İşletmesi tarafından bu maliyetlerin Eurocontrol sistemine eksiksiz ve doğru şekilde yansıtılması,
Meteoroloji Genel Müdürlüğü personeline, sivil havacılık hizmeti sunan diğer kurumlarda olduğu gibi adil havacılık tazminatı ve performans primi verilmesi.

Bu adımların hayata geçirilmesiyle birlikte; hem personelin mali hakları korunacak hem de meteorolojik hizmetlerin gerçek ekonomik değeri uluslararası sistem içerisinde tam anlamıyla geri kazanılabilecektir.rolojik hizmetlerin ekonomik değeri uluslararası sistemde tam anlamıyla geri kazanılacaktır.

✍️ Flightmet olarak bu konunun takipçisiyiz. Adil, şeffaf ve ülke menfaatlerini gözeten çözümler için kamuoyunu bilgilendirmeye devam edeceğiz.

KAYNAKLAR

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün Sivil Havacılık Hizmetlerinden Doğan Maliyetleri Geri Kazanma Rehberi | flightmet.com 2020 Fransa Gelirinin Météo-France Payı %5,4

Report on the operation of the route charges system in 2020 | EUROCONTROL

Report on the Operation of the Route Charges System in 2024 | EUROCONTROL